Nhìn lại tháng 10/2026: vốn dồn về AI, TP.HCM miễn thuế startup, tiền nhà nước còn tiêu chậm

Tháng 10 trong ba ý

Số liệu trong bài chốt ngày 30/10/2026. Mỗi con số đều khớp ở ít nhất hai nguồn có ngày đăng; chỗ nào các nguồn lệch nhau, bài chỉ mô tả bằng lời.

Nếu chỉ có một phút, hãy nhớ ba ý. Một: vốn mạo hiểm thế giới đang dồn rất mạnh vào AI và vào vài vòng khổng lồ, nên đừng lấy các vòng đó làm thước đo cho mình. Hai: TP.HCM đã có ưu đãi thuế riêng cho startup khởi nghiệp sáng tạo, áp dụng từ năm 2027, và muốn hưởng thì phải chuẩn bị giấy tờ từ bây giờ. Ba: tiền nhà nước cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo còn nhiều nhưng tiêu chậm, hai tháng cuối năm là lúc nên nộp hồ sơ.

Bài này gom các tin của cả tháng. Muốn xem chi tiết từng tuần, đọc thêm bài nhìn lại tuần 43.

Vốn toàn cầu: AI chiếm gần hai phần ba

Đầu tháng 10, Crunchbase công bố số liệu quý 3/2026 (tháng 7 đến tháng 9). Tổng vốn mạo hiểm toàn cầu đạt 159 tỷ USD. Riêng các startup AI nhận 102 tỷ USD, tức 64%. Có 27 công ty gọi được vòng từ 1 tỷ USD trở lên, mức cao kỷ lục.

Đọc con số này thế nào? Phần lớn tiền chảy vào một nhóm nhỏ công ty AI ở Mỹ. Các bản tin trong tháng cũng liên tục có vòng seed hàng chục triệu USD cho đội ngũ AI và robot chưa có doanh thu. Đó là ngoại lệ, không phải mặt bằng.

Với founder Việt ở vòng pre-seed hay seed, thước đo đúng là các thương vụ cùng giai đoạn ở Đông Nam Á. Hãy tính số tiền cần gọi từ kế hoạch 18 đến 24 tháng của chính mình, bằng công cụ tính số tiền gọi vốn, thay vì nhìn tiêu đề báo.

IPO của Anthropic: bài học về chỉ số, không phải về quy mô

Ngày 26/10/2026, Anthropic công khai hồ sơ xin niêm yết trên Nasdaq với mã ANT. Theo hồ sơ, doanh thu nửa đầu năm 2026 đạt 16,3 tỷ USD. Các bài báo cũng chỉ ra một phần đáng kể doanh thu đến từ vài khách hàng lớn, dù mỗi nguồn trích một cách tính khác nhau.

Startup Việt không cần so quy mô. Điều đáng học là cách thị trường soi số liệu: tăng trưởng, mức phụ thuộc vào vài khách hàng, và tiền đến từ kênh nào. Quỹ Series A sẽ hỏi đúng những câu đó, chỉ ở quy mô nhỏ hơn.

Ví dụ giả định: bạn có doanh thu 6 tỷ đồng một năm, trong đó một khách hàng chiếm 3 tỷ đồng. Hãy tự ghi rõ tỷ lệ 50% này trong deck và nói kế hoạch giảm phụ thuộc. Để quỹ tự phát hiện trong thẩm định thì mất điểm nhiều hơn. Chỉ số nên theo dõi thêm là NRR.

Việt Nam: khoản vay chuyển đổi của Dat Bike được hoàn trả

Tin gọi vốn đáng chú ý nhất của startup Việt trong tháng là một cuộc thoái vốn. Ngày 20 và 21/10/2026, VIR và TNGlobal đưa tin PIDG, qua đơn vị InfraCo, đã rút khỏi Dat Bike sau khi startup xe máy điện này hoàn trả khoản vay chuyển đổi 4 triệu USD cấp năm 2024. Vòng Series B của Dat Bike đạt tổng 26 triệu USD sau lần đóng thứ hai vào tháng 3/2026, do F.C.C. (Nhật) và Rebright Partners đồng dẫn dắt.

Bài học: khoản vay chuyển đổi không phải lúc nào cũng thành cổ phần. Nó có thể được trả lại, và lúc đó công ty cần tiền mặt. Trước khi ký, hãy đọc kỹ ngày đáo hạn, lãi suất, mức chiết khấu, trần định giá và điều gì xảy ra nếu không có vòng gọi vốn kế tiếp.

• Đọc nhanh khái niệm: trái phiếu, khoản vay chuyển đổi.
• Thử các kịch bản chuyển đổi bằng công cụ SAFE và trái phiếu chuyển đổi.
• Đưa kịch bản hoàn trả vào mô hình dòng tiền, kiểm lại bằng công cụ tính runway.

Chính sách: TP.HCM miễn thuế cho startup từ năm 2027

Nghị quyết 59/2026/NQ-HĐND được HĐND TP.HCM thông qua ngày 22/09/2026 và được báo chí phân tích nhiều trong tháng 10. Theo các bài tổng hợp, thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 5 năm, tính từ khi phát sinh thuế phải nộp. Tiền lương, tiền công của người làm việc tại các tổ chức thuộc diện ưu đãi được miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm liên tục. Chính sách áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027.

Điều kiện chung: trụ sở chính đặt tại TP.HCM, và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo phải có giấy công nhận còn hiệu lực. Các tiêu chí chi tiết nằm trong toàn văn nghị quyết, nên đọc bản gốc trước khi đăng ký.

Ví dụ giả định: startup có lợi nhuận chịu thuế 1 tỷ đồng năm 2027. Với thuế suất giả định 20%, khoản được miễn là 200 triệu đồng, đủ trả lương thêm một kỹ sư vài tháng. Thuế suất thực tế của bạn có thể khác, hãy hỏi kế toán.

• Kiểm tra trụ sở chính đang đăng ký ở đâu.
• Xem công ty đã có giấy công nhận doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo chưa, nếu chưa thì hỏi thủ tục ngay trong quý 4.
• Ghi ưu đãi này vào mô hình tài chính 2027 dưới dạng kịch bản, không coi là chắc chắn cho tới khi có giấy công nhận.
• Các bài khác cùng chủ đề: Chính sách và ưu đãi.

Tiền nhà nước còn nhiều nhưng tiêu chậm

Theo số liệu Bộ Khoa học và Công nghệ được VietnamPlus và Đại Đoàn Kết đưa ngày 27/10/2026, tính đến 26/10/2026 cả nước mới giải ngân 41,18% kinh phí cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tức khoảng 21.693 tỷ trên 52.680 tỷ đồng dự toán. Riêng mảng đổi mới sáng tạo ở địa phương chỉ đạt 27,54%.

Nghĩa là gì với founder? Nguồn vốn không pha loãng vẫn còn, và các đơn vị đang chịu áp lực tiêu đúng hạn. Nhưng tiền nhà nước đi kèm hồ sơ chặt và yêu cầu kết quả đo được. Nếu bạn làm AI, chuyển đổi số hay công nghệ cho sản xuất, đây là lúc chuẩn bị đề xuất có chỉ số đầu ra rõ ràng.

Bắt đầu từ bài tài trợ ứng dụng AI của NATIF và mẫu dự toán nhiệm vụ tài trợ NATIF.

Luật Doanh nghiệp nhỏ và vừa mới: theo dõi, chưa áp dụng

Trong tháng 10, Quốc hội đã thảo luận dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay luật hỗ trợ hiện hành. Hai điểm liên quan tới startup: kết nối doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo với chuyên gia, vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo và nhà đầu tư; và hướng cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu, khả năng tạo doanh thu thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp.

Luật chưa được thông qua, nên chưa có gì để áp dụng. Việc làm được ngay là chuẩn hóa báo cáo tài chính và dòng tiền. Đó là hồ sơ mà cả ngân hàng lẫn quỹ đều sẽ cần. Xem lại ba báo cáo tài chính của startup.

Việc cần làm ngay

Năm việc nên xong trước 31/12/2026:

• Tính lại số tiền cần gọi cho 18 đến 24 tháng bằng công cụ gọi bao nhiêu, so với thương vụ Đông Nam Á cùng giai đoạn.
• Lập bảng tỷ trọng doanh thu theo khách hàng; nếu một khách hàng chiếm quá nửa, viết sẵn kế hoạch giảm phụ thuộc.
• Nếu đang có khoản vay chuyển đổi hoặc SAFE, ghi ngày đáo hạn và kịch bản hoàn trả vào mô hình dòng tiền.
• Startup ở TP.HCM: kiểm tra điều kiện của Nghị quyết 59/2026/NQ-HĐND và hồ sơ công nhận khởi nghiệp sáng tạo.
• Startup làm AI, chuyển đổi số: chuẩn bị đề xuất tài trợ có chỉ số đầu ra, dùng công cụ tìm quỹ phù hợp để lọc thêm nguồn vốn.